Tất cả chúng ta đều biết là dân chủ được thể hiện rõ nhất là qua việc bỏ phiếu. Nhưng xung quanh việc bỏ phiếu đó có rất nhiều điều đáng để bàn.

Đối với một xã hội lâu năm sống khép kín như ở VN thì việc đi bỏ phiếu và tất cả những gì liên quan đến nó đều rất mơ hồ, và rất ít khi được bàn đến. Còn ở nước ngoài thì nó lại là một phần rất quan trọng của cuộc sống, và người ta có thể nhìn vào luật bầu cử của nước đấy (bên cạnh Hiến pháp) để có thể nói đến tính dân chủ, ổn định chính trị-xã hội, tiềm năng cải cách v.v. của nước đấy.

Ở những nước dân chủ mới như các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ thì luật bầu cử được thay đổi xoành xoạch do có sự thay đổi vị thế của các lực lượng chính trị. Đây là cách mà thế lực cầm quyền giữ vị trí độc quyền của mình và loại bỏ đối thủ chính trị. Chính vì thế, trong một số trường hợp sau khi thông qua luật bầu cử là có thể biết ngay là ai sẽ là người thắng cử.

Nếu nhìn nhận một cách tinh ý thì có thể thấy sự dập khuôn trong thể chế chính trị của VN: Khi người ta muốn cất nhắc một ông X, người ta thường đưa ra tiêu chí a, b, c... - mà các tiêu chí này ông X đều lĩnh hội đầy đủ. Sự giống nhau là ở chỗ, ở VN người ta cũng thay đổi các tiêu chí xoành xoạch để đáp ứng "nhu cầu thay đổi của xã hội".

Việc bỏ phiếu thực sự rất đa dạng: có dạng bỏ phiếu miệng, có dạng bỏ phiếu kín, có dạng bỏ phiếu phổ thông, có dạng bỏ phiếu thông qua đại diện, có bỏ phiếu theo địa phương, có bỏ phiếu theo quy mô toàn quốc gia, bỏ phiếu cho cá nhân, tổ chức v.v....

Kết quả bỏ phiếu cũng vậy: có thể lựa chọn theo tỷ lệ phiếu bầu hoặc là chỉ lựa chọn một người thắng cử duy nhất, đôi lúc đòi hỏi phải có sự đồng thuận (100% - consensus), đôi lúc đòi hỏi quá bán (50%+1), hoặc là đơn giản nhiều phiếu nhất (simple majority)....

Nói chung, nhiều khi phải mất rất nhiều thời gian mới có thể lựa chọn được người cần thiết qua nhiều vòng bỏ phiếu. Điều cốt lõi là làm sao thông qua việc bỏ phiếu có thể đưa ra được lựa chọn đúng nhất.

Vậy đặt vào hoàn cảnh Việt Nam, với những dữ kiện ban đầu là dân trí thấp, dễ bị kích động, thành phần nông dân chiếm đa số, Đảng Cộng sản là đảng cầm quyền theo Hiến pháp... - bạn sẽ đưa ra một luật chơi như thế nào để nâng cao được tính dân chủ mà không gây biến động mất ổn định và đảm bảo được sự lãnh đạo của Đảng?

Mời mọi người cho ý kiến.

Lưu Công Thành _ Toán 1 _ 92-95
http://www.hn-ams.org/forum/showthread.php?t=24819