Hanoi-Amsterdam Organization ::

Con người

Tôi muốn mở đầu với chủ đề thời gian, nhưng khi trằn trọc đêm qua thì lại nghĩ rằng : con người thật kì diệu. Khi ấy tôi lại nghĩ về con người. Vì thế giới, thời gian hay vũ trụ thì cũng xoay quanh con người mà thôi.

Quả thật con người là một điều kì diệu trên hành tinh xanh.Chúng ta vượt trên mọi loài sinh vật khác, vì chúng ta có thể lao động và cải tạo tự nhiên. Chúng ta có trí não không máy móc nào sánh kịp, vì chúng ta có tư duy trừu tượng. Không nghi ngờ gì nữa, con người là dạng sống hoàn hảo nhất.
Vậy tại sao lại có con người?
Tại sao chúng ta tồn tại ở đây?

Nếu đó là câu hỏi bạn đặt cho tôi, thì có thể tôi sẽ trả lời rằng: Chúng ta tồn tại để có thể tự đặt những câu hỏi như thế. Thú thật tôi rất thích thú với nguyên lý vị nhân, nhưng có lẽ đó là một câu trả lời đúng. Khi đã có những câu hỏi như vậy, nghĩa là con người đã ý thức được rõ ràng về sự tồn tại của mình, có vũ trụ quan riêng biệt.

Tôi còn nhớ một đoạn phim trên Discovery Channel cổ động cho chương trình bảo vệ môi trường sống. Trong hàng ngàn, hàng vạn loài sinh vật trên trái đất, tại sao chỉ có con người có được ý thức và trí khôn - những điều đã khiến con người trở thành sinh vật mạnh nhất. Tại sao con người lại có mặt? Đơn giản là vì chỉ có con người mới có đủ khả năng để bảo vệ những sinh vật khác, bảo vệ ngôi nhà chung của muôn loài.

Con người là người bảo vệ, hay là kẻ phá hoại?

Có thể là cả hai. Đã từ lâu khi con người tự thiết lập trật tự xã hội cho riêng mình, họ cũng đã đi ngược lại với tự nhiên. Và rồi con người cũng sẽ rời bỏ cái nôi của mình, như xưa kia sinh vật đã từ dưới nước lên sống ở trên cạn.

Tôi không biết là từ bao giờ, nhưng con nguời là sinh vật thích nhìn ngắm bầu trời nhất, đặc biệt là bầu trời đêm. Trong hằng hà sa số những vì lấp lánh trên kia… chúng ta quá cô đơn trong vũ trụ. Trái đất và con người còn bé hơn những hạt cát trong vũ trụ bao la kia, nhưng dường như chúng ta là những thực thể duy nhất biết được những điều nhỏ nhặt về vũ trụ. Những bộ phim khoa học viễn tưởng có liên quan đến du hành vũ trụ hay người ngoài Trái đất luôn làm tôi thích thú. Thật đáng ngạc nhiên là con người có thể tự vẽ ra tương lai cho mình. Trí tưởng tượng của con người là thứ duy nhất không bị giới hạn tương đối của Einstein kìm hãm. Có lẽ chúng ta thực sự có được một vị trí đặc biệt trong vũ trụ. Phải chăng vũ trụ đã được xếp đặt dành cho con người – những kẻ nhỏ nhoi quan sát vũ trụ bằng đầu óc trống rỗng của mình?

Con người bị chi phối bởi những điều kiện xã hội do chính họ đặt ra. Những mắt xích trong đời sống, cả thế giới hùng vĩ. Văn hóa, nghệ thuật, khoa học… thế giới nhân tạo của con người rồi sẽ phong phú hơn cả thế giới tự nhiên?

Có câu chuyện vui tôi đã đọc được trong sách: Một lý do để chúng ta không thấy người ngoài trái đất đến thăm là vì một nền văn minh có trí tuệ khi phát triển đến ngưỡng nào đó thì sẽ tự hủy diệt. Tôi không thích ý tưởng của câu chuyện đó, và cũng không tin vào nó.

Đã quá dài. Có lẽ chúng ta sẽ tạm dừng về con người ở đây để còn có dịp quay trở lại với những khía cạnh khác. Còn lần sau nhất định tôi sẽ nói về thời gian.

Thời gian – ngươi là ai?

Thời gian, thời gian, ngươi là ai?

Charles Lamb viết: Không gì làm tôi bối rối bằng thời gian và không gian. Và cũng không có gì ít quấy rầy tôi hơn là thời gian và không gian, vì tôi không bao giờ nghĩ đến chúng.

Thời gian là khái niệm siêu hình, thật khó có thể vẽ hay diễn tả nó. Nhưng chúng ta cảm thấy một cách mạnh mẽ thời gian đang trôi qua, nhờ có ngày đêm. Nói cách khác, thời gian vừa tồn tại tự nhiên, vừa là một khái niệm gắn liền với thế giới con người trực tiếp cảm nhận nó. Tôi muốn nói đến một điều mà chắc tôi sẽ còn nhắc lại: sự tồn tại của vũ trụ cũng như thời gian chỉ có ý nghĩa khi có được những thực thể cảm nhận được nó.

Ngày nay ta biết rằng thời gian và không gian làm nên thế giới 4 chiều của chúng ta. Tuy thuyết tương đối ra đời đã lâu, nhưng những ấn tượng về thời gian tuyệt đối vẫn còn mạnh mẽ, và quả thật trong cuộc sống thường ngày thì người ta chỉ cần biết đến chuyện xem dồng hồ để biết giờ đi làm. Trước khi Einstein đưa ra bài báo của mình và lật đổ nhiều quan niệm cổ điển thì H.G.Wells đã biết rằng không gian và thời gian không thể tách rời được với nhau (The time machine). Mỗi người trong chúng ta có đồng hồ đo thời gian cho riêng mình, vậy thì ta sẽ sử dụng thời gian như thế nào? Vâng đúng thế, chúng ta sử dụng thời gian vào những mục đích của mình.

Thời gian chỉ có ý nghĩa khi vũ trụ ra đời khoảng 15 tỷ năm trước đây, và nó có thể có cuộc đời xác định: bắt đầu tại vụ nổ Big Bang, và kết thúc tại Big Crunch – khi vũ trụ co lại (nếu như nó co lại thật). Tuy nhiên, không-thời gian có thể kết thúc trong lỗ đen. Các lỗ đen cũng là chìa khóa cho việc du hành ngược thời gian, mà hi vọng tôi có thể sớm có một vài ý tưởng hay về nó. Wells cũng nói rằng chúng ta không thể thay đổi quá khứ. Nếu điều này là sự thật thì hơi buồn, nhưng nó sẽ tránh cho chúng ta nhiều rắc rối. Nhưng chúng ta luôn có thể thay đổi được tương lai, và đó là chìa khóa của vấn đề.

Thời gian là thế lực khủng khiếp mà con người chưa thể chinh phục. Nó trôi qua không ngừng nghỉ, và chẳng chờ đợi ai bao giờ. 100 năm tuổi thọ của con người, hình như là quá ít. Tôi còn nhớ câu thơ Pháp: “Thời gian ăn cuộc đời”. Thật đáng sợ nếu như vài chục năm sau ta giật mình nhận ra rằng mình chưa làm được điều gì có ích.

Mặt trời có tuổi thọ 10 tỷ năm, nhưng rồi mặt trời cũng sẽ bốc cháy cùng với hệ hành tinh của nó, trở thành sao lùn trắng và rồi chìm vào quên lãng, vì sự tồn tại của nó không còn có ích nữa. Tôi biết con người có nhiều tham vọng hơn thế, chúng muốn vượt xa tuổi thọ của mặt trời và đến lúc đó có lẽ con người sẽ thấu hiểu được vũ trụ.

Hãy nhớ câu chuyện của Edison: một hôm khi đi trên phố, ông chợt nhận ra thời gian đang trôi qua, và ông đã rảo bước đi nhanh hơn trên đường. Và bạn cũng không nên quên rằng Einstein đã nói cho chúng ta biết, nếu chúng ta chuyển động càng nhanh thì thời gian của chúng ta càng chậm hơn, và chúng ta sẽ có thêm thời gian để làm nhiều việc có ích (thật ra đó chỉ là chuyện hão huyền, nhưng điều tôi muốn nói là chúng ta không thể điều khiển thời gian, vì vậy hãy cố tiết kiệm thời gian cho mình).

Thời gian là vốn quý của mỗi người. Nó cũng là kẻ sẽ hủy diệt mọi thứ. Tuy nhiên chúng ta không quên câu nói của người Ai Cập: “Con người sợ thời gian, nhưng thời gian sợ các kim tự tháp”. Và ước mơ chinh phục thời gian vẫn là ước mơ muôn thuở của con người.

Tôi đã lại viết quá dài. Xin tạm dừng ở đây và chờ sự phản hồi của các bạn. Đừng quên rằng khi bạn đọc bài viết này, vũ trụ vẫn đang tiếp tục giãn nở.

Nguyễn Khánh Duy (Hóa 01-04)
Nguồn: CLB Khoa Học - Kỹ Thuật