Lưu Công Thành (Toán1 92-95)

 Đã từ lâu, chúng ta được thưởng thức mức tăng trưởng ngoạn mục của nền kinh tế nước nhà (khoảng 8%/năm trong suốt một thời gian dài), GDP cứ 10 năm tăng 2 lần. Thực sự thì chúng ta cảm nhận được sự thay da đổi thịt của nền kinh tế, nhưng chúng ta không hề cảm nhận được một sự chuyển mình vượt bậc của nền kinh tế và nghèo vẫn cứ hoàn nghèo.

 Có một điều mình thắc mắc thế này: liệu những con số về tăng trưởng trung thực đến mức nào? Vì nếu chúng ta nhìn vào Châu Âu sau thế chiến thứ 2 - là những nền kinh tế đổ nát, thì chẳng bao lâu sau - chừng 15 năm, nền kinh tế Châu Âu đã thực sự hưng thịnh trở lại.

 Nếu nhìn gần hơn nữa, nước Nga sau khi Liên Xô sụp đổ, mỗi năm GDP giảm 30-40% và chỉ bắt đầu khởi sắc kể từ năm 1998. Thế mà đến bây giờ, mức lương trung bình của sinh viên ra trường tại Moscow đã là 1000$/tháng, trong khi đó ở HN là 100$/tháng - tức kém những 10 lần. Nếu ngoảnh lại 10 năm về trước, năm 1995 - mức thu nhập của sinh viên ra trường tại Moscow chỉ 200-300$, và lúc đó ở HN là không dưới 50$ - tức sự chênh lệch chỉ khoảng 5 lần gì đó. Điều đó cho thấy là trong 10 năm trở lại đây, tốc độ tăng trưởng của VN chỉ bằng 1/2 của Nga. Nhưng tại sao các báo cáo về tốc độ tăng trưởng của VN lại cao hơn Nga nhiều lần?

 Nếu không nhìn vào nước Nga, vì Nga là một nước lớn và rất giàu về tài nguyên môi trường, đặc biệt là dầu mỏ, thì Ucraina có thể là một ví dụ. Mức sống của người dân Ucraina trong 5 năm trở lại đây tăng rõ rệt. Nếu như 5 năm trước, mức thu nhập của công nhân ở Ucraina ở các khu công nghiệp xa thủ đô là vào khoảng 50-70$/tháng, thì nay mức thu nhập đấy đã lên đến 100-200$/tháng, trong khi đó ở VN trong thời gian vừa rồi, mức thu nhập vẫn chỉ dậm chân tại chỗ, hoặc tăng không đáng kể.

 Vậy sự thật nằm ở đâu?

 Sự thật là nền kinh tế VN đang phát triển thiếu tính chất bền vững một cách nguy hiểm, nếu không nói là đáng báo động. Có một số điểm yếu thấy rõ nhất như sau

1. Hệ thống ngân hàng yếu kém

 Nó được thể hiện ở nhiều khía cạnh, hai khía cạnh nổi bật nhất là: số lượng nợ khó đòi là quá cao, thường xuyên cần đến sự can thiệp của Nhà nước thông qua việc khoanh nợ, giãn nợ và xóa nợ; một số lượng tiền lớn buộc phải gửi ngân hàng nước ngoài trong khi bản thân nền kinh tế VN rất khát vốn;

2. Nền tài chính yếu ớt

 Gần đây ở VN xuất hiện rất nhiều người giàu có, và gây cảm giác như người VN chúng ta đã có khả năng tự đầu tư vào các dự án tầm cỡ. Sự thật thì lại không phải vậy. Phần lớn người VN là giàu trên giấy tờ, chứ không thực sự mạnh về tài chính. Kể cả người được coi là giàu nhất VN hiện nay như ông Đào Ngọc Tuyển, theo đồn thổi thì có đến những 4,6 tỷ USD. Nhưng một người có đền gần 5 tỷ USD mà thu nhập từ kinh doanh Tuần Châu không thể đạt được 10 triệu USD/tháng (tức chỉ có 0,2% tổng số vốn) thì quả là điều đáng e ngại. 10 triệu USd/tháng ở đây cũng là có phóng đại lên một chút, chứ thực tế có lẽ chỉ được 1/5-1/10 gì đấy. Vậy, theo các công thức tài chính của Phương Tây thì giá trị tài sản của ông Tuyển chỉ khoảng 100-200 triệu USD, mà giá trị này là thực hơn tất cả. Cũng tương tự như vậy, các ông chủ khác giá trị tài sản cũng phải giảm đi 40-50 lần theo cách họ tính toán.

 Khi mà trong các quán nước người ta khoác lác với nhau rằng người này người kia có mấy tỷ mấy tỷ, nhưng khi bàn đến chuyện làm ăn đầu tư nghiêm chỉnh, động đến con số 100.000$ là thấy phần lớn tịt ngòi. Bởi vì sao? Đơn giản là họ làm gì có từng đấy tiền, mà tiền họ vẽ ra từ các khoản bất động sản khác nhau. Mà bất động sản phần lớn là đất, chứ không phải nhà - không cho thuê được, không canh tác được. Quả thực, ở VN có được số vốn 100.000$ không phải là dễ, vì mỗi một gia đình thu nhập khoảng 10 triệu VND/tháng là vào loại khá rồi (tất nhiên so với giới chủ thì vào loại xoàng), mà với mức thu nhập như thế để có được 100.000$ đòi hỏi phải mất 200 tháng lao động, tức khoảng 17 năm. Những gia đình như thế để có tiền thường là đầu tư bất động sản, mua những mảnh đất xa xa với giá bèo rồi chờ thời cơ lên giá rồi bán. Mà giá cả đôi lúc lên rất ngất ngưởng, nhờ đó mới có được những con số tiền tỷ VND. Những con số này là không thực, chẳng nhẽ sau 5 năm, mức sống hay mức thu nhập của người dân đã tăng mấy chục lần?

 Loại trừ một bộ phận nhỏ có thu nhập thật (quan chức và giới buôn lậu, hay các đại gia), thì phần lớn là không có thu nhập đáng kể - tiền trong bất động sản chỉ là sự chuyển nhượng từ người này qua người kia (mua bán lòng vòng), còn số tiền thực đổ vào đầu tư bất động sản là không đáng kể (so với tổng giao dịch bất động sản), và nó được ngốn vào các khoản mua sắm đồ đạc, xe cộ và cả xây sửa nhà nữa. Nghĩa là khi tất cả mọi người cần tiền để đầu tư thì cũng chả còn tiền đâu nữa, vì tiền đã tiêu gần hết rồi!

 Qua đó mới thấy được, và hiểu được, vì sao mọi người chỉ đua nhau đi mua đất, mua nhà, chứ không ai kinh doanh chúng cả - như xây rồi cho thuê hay kinh doanh - số này rất ít. Chúng ta có thể thấy công ty này công ty kia tranh nhau lấy đất, rồi lại chia lô bán chứ không xây rồi bán - vì lấy đâu ra tiền để xây? Và mới đây nhất là phong trào làm resorts - chúng ta chỉ thấy một lô các resorts ma, người ta tranh nhau lấy đất, chứ kô có tiền đầu tư, chủ yếu là găm đấy chờ thời. Không vì thế mà những resorts thực sự phần đa lại không phải của người VN, mà là của nước ngoài hoặc Việt Kiều.

 Sự yếu kém về tài chính có thể được nhìn nhận qua việc đầu tư yếu ớt trong kinh doanh. Phần lớn kinh doanh ở VN mang tính chụp giật, không có đầu tư nghiêm túc. (Việc chúng ta làm ăn chụp giật, nguyên nhân chính vẫn là do thiếu vốn)

3. Lợi nhuận kinh doanh thấp

 Tôi dùng từ "lợi nhuận" ở đây có lẽ là chưa đúng lắm, nhưng nói thế thì dễ hiểu hơn. Lợi nhuận trong kinh doanh của các doanh nghiệp VN có thể được coi là vào loại siêu thấp, đôi lúc chỉ cần có 10% người ta cũng sẵn sàng lao vào làm. Đây là điều đáng báo động. Nếu như lợi nhuận một năm không đạt được 20%/năm thì có thể coi là kinh doanh tiềm ẩn rủi ro cao.

 Vì sao lại nguy hiểm? Nguy hiểm ở chỗ là với mức lợi nhuận thấp, chỉ cần một sự biến động về giá, thị trường cũng có thể đẩy anh đến chỗ thua lỗ va cả khả năng phá sản. Lợi nhuận thấp, không cho phép chúng ta có nguồn vốn để tiếp tục đầu tư vào ngành kinh doanh để tiếp tục thu lợi nhuận.

 Nguyên nhân của lợi nhuận kinh doanh thấp có lẽ vì trong kinh doanh các doanh nghiệp chúng ta không chịu khó đầu tư: đầu tư vào thương hiệu, quảng cáo, vào công nghệ, vào kênh phân phối v.v. và v.v..

4. Nạn thất nghiệp quá cao

 Mặc dù các con số về nạn thất nghiệp (unemployment) của VN đưa ra khá thấp (không rõ là bao nhiêu, nhưng chưa bao giờ là điều báo động cả, tức chỉ khoảng 10% gì đấy). Nhưng nếu chúng ta coi người có thu nhập thấp, không đủ nuôi bản thân và gia đình cũng là thất nghiệp nữa (cái này gọi là hidden unemployment - tức là có việc để làm, nhưng nó kô xứng đáng được coi là công việc), thì con số thất nghiệp sẽ phải là con số 20-30% - tức là nhiều khủng khiếp. Nếu ai đó đã sống ở nước ngoài rồi về VN thì sẽ cảm nhận được ngay là xã hội VN đến giờ vẫn "đói" đến mức độ nào - người ta vẫn cứ tranh giành nhau từng đồng một, mặc dù có văn minh hơn thời kỳ bao cấp. Cạnh tranh là tốt, nhưng khi các basic instincts của người ta chưa được đáp ứng, thì khó lòng có được một sự cạnh tranh lành mạnh.

 Với những tiềm ẩn về kinh tế nêu trên, chưa nói đến các vấn đề chính trị - xã hội, thì nền kinh tế VN đang cố rán sức chạy hết công suất có thể, sự tăng trưởng kinh tế thực sự nhờ FDI đến 99%, thiếu nó nền kinh tế không thể phát triển được.

 Vậy đâu là lời giải cho sự bế tắc này? (nếu có FDI thì không có gì là bế tắc, nhưng nếu thiếu nó thì vô lối) Liệu có một cải cách kỳ diệu nào đấy có thể thay đổi được tình thế để cho phép VN có một sự nhảy vọt trong nền kinh tế (về chất)?

()()()()()()()()

Đinh Trọng Thành Trung (Lý 92-95)

 Các phân tích trên của Thành là dựa trên số liệu được công bố hay là dựa trên cảm giác cá nhân và thông tin đồn thổi thế? Những nghi vấn khác của Thành mặc dù tớ thấy còn chưa chặt chẽ lắm (chẳng hạn sinh viên ở Mát và sinh viên ở Hà Nội thì theo tớ ko đủ để đại diện cho cả nền kinh tế) nhưng tớ ko bàn. Tớ chỉ bàn về tài chính thôi.

 Nhắc lại là tớ có hỏi Thành là có số liệu thực nào ko? Nếu chỉ dựa vào cảm giác mà nói thì cảm giác của tớ khác xa với Thành:

- Thứ nhất là con số $100.000 không biết có thiếu một con số 0 hay là không? Thực chất tớ thấy ở VN những người có khả năng huy động ngần nấy tiền ko đến nỗi "phần lớn tịt ngòi". $100.000 thì chỉ có tỉ rưỡi mà thôi, tức là xấp xỉ tiền mua một căn hộ chung cư cao cấp ở Hà Nội với nội thất chỉ mới thuộc loại xoàng xoàng. $100.000 thì, mặt khác, cũng chỉ là số tiền đủ để cho các đại gia tài trợ cho khoảng 2 đứa con ra học ở nước ngoài trong vài năm. Số đại gia này theo cảm nhận cá nhân của tớ thì ko đến nỗi hiếm lắm. Tất nhiên nếu nói là trong vòng một ngày phải xoay $100.000 tiền mặt thì ở VN quả ko mấy người. Nhưng nếu có dự án tử tế thì con số đó ko phải ít người có thể kiếm được. Theo như tớ biết thì ngay cả ở Việt Nam, $100,000 cũng mới chỉ đủ để mở một cái cở sở kinh doanh có thể xếp vào loại "doanh nghiệp vừa và nhỏ" mà thôi (ví dụ một cái nhà hàng chẳng hạn, còn nếu muốn xây một nhà nghỉ vài chục phòng ở bãi biển thì với số tiền trên e là còn quá ít).

- Thứ hai là resort. Vấn đề này thì dạo gần đây tớ có quan tâm cho nên rất ngạc nhiên với ý kiến của Thành. Mấy resort mà do Việt Kiều đầu tư là các resort nào Thành có thể cho biết được ko? Ở miền Bắc theo tớ biết có mấy cái resort mới mở đều là người trong nước đầu tư đấy chứ (ví dụ Vạn Chài resort ở Sầm Sơn này, Tản Đà resort ở Ba Vì này, và V-resort Kim Bôi)? Trong Nam thì theo tớ biết có mấy resort khá to mới mở trong Phan Thiết mà chủ đầu tư thì cũng là người trong nước cả. Tất nhiên tớ chỉ biết có vài cái resort như thế. Thành có nhiều thông tin hơn có thể chia sẻ ko?

 Tình hình chung là tớ thấy giới kinh doanh ở Việt Nam độ này dường như đều rất hồ hởi, ko khí ko đến nỗi ảm đạm như là Thành đã chỉ ra. Tất nhiên kiến thức kinh tế của tớ có hạn mà phần thực tế ở Việt nam thì lại cũng thiếu. Có điều Thành có nhắc tới các resort mà tớ thì có quen biết một số người đầu tư mấy vụ này ở Việt Nam.

 Đồng thời tôi cũng chỉ muốn nói "tiền tươi thóc thật" thôi chứ ko có ý muốn nói đến "bất động sản". Thói quen ở Việt Nam là người ta tính tiền tươi chứ ko mấy ai tính tiền theo kiểu đếm cua trong lỗ như vậy cả. Vả lại chuyện "bán một miếng đất để mua cái chung cư" là chuyện củ chuối, ít có ai lại làm như thế. Hơn nữa tôi nói tạm thế này cho Thành dễ hiểu nhé: $100,000 là khoảng xấp xỉ (và có lẽ là nhỏ hơn) doanh thu 1 tháng bán hàng của một cái nhà hàng cỡ như là Vạn Tuế, hay là Phù Đổng Thiên Vương gì đó ở Hà Nội. Cái này thì thật ko đào đâu ra số liệu nhưng hai năm trước có làm việc với 1 nhóm chuyên viết phần mềm cho các nhà hàng, khách sạn cho nên biết sơ như thế. Mà đại để tính sơ sơ thì thế thật, vì một ngày có khoảng 200-300 khách vào đó ăn là ít, mỗi ngừoi tiêu cũng khoảng 100-200K trung bình, cứ thế mà tính . Mà mấy cái nhà hàng cỡ đó thì ko biết đã có thể gọi là "trung gia" chưa nữa (so sánh với từ "đại gia" ý mà). So sánh nữa thì $100,000 cũng là khoản tiền tạm đủ để xây một cái nhà khoảng 100 mét vuông, 4 tầng, chưa có nội thất. Một năm ở HN có khoảng bao nhiêu ngôi nhà như thế đựoc xây lên? Ko nhẽ người ta cứ phải bán một khoảng đất ở đâu đó để xây một cái nhà như thế ư? $100,000 cũng mới chỉ đủ để mua 2 - 3 cái ô tô mà thôi.

 Tôi nghĩ những quan sát của Thành về tính hình ở Việt Nam có thể là ko chính xác lắm, ít nhất là ko giống quan sát của tôi. Các vấn đề khác ko dám bàn - có thể là tăng trưởng ko giống như báo cáo, cũng có thể là tăng trưởng chưa xứng tầm, mà hay nghe nói nhất là "tăng trưởng ko bền vững". Riêng về chuyện PPP thì do Phước dùng PPP cho nên tôi mới dùng PPP để nói cho nó dễ hiểu.

()()()()()()()()

Hoàng Long (Anh1 96-99)

 Bác Thành viết bài này chuẩn quá. Em cũng nghĩ giống bác (nghĩ thôi còn em chả theo dõi nên kô có được số liệu gì cả) là ở Việt Nam vốn thực có là không bao nhiêu, toàn là tính ra bất động sản. Nếu bây giờ có một cái gì đó khiến bà con vác bất động sản ra bán theo số lượng nhiều cùng một lúc thì chắc là đại loạn vì thực ra số vốn trong xã hội dùng để mua bất động sản ko thể đủ để giữ cho đúng giá bất động sản được.
GDP của Mỹ năm 1995 là khoảng gần 8,000 tỷ. Năm 2004 là khoảng 10 nghìn 800 tỷ (fixed theo đô năm 2000 ạ) chứ trong 10 năm mà nó tăng gần gấp đôi thì cũng khiếp quá.

 Bác Trung đang nhìn vào một bộ phận thiểu số để nói chuyện với bác Thành trong khi bác Thành thì nhìn vĩ mô hơn. Số cá nhân/doanh nghiệp có khả năng thiết lập doanh thu kiểu $100,000/tháng như bác Trung chỉ ra ở VN là rất ít (đây, theo em, là nhìn vĩ mô - vài nghìn vẫn còn là ít nếu nhìn tổng quan dân số 80 triệu dân Việt Nam hay vài triệu dân ở Hà Nội hoặc Sài Gòn.)
Theo như WDI của World Bank thì vào năm 2002, Income share held by highest 10% of pop. ở Việt Nam là 30%, by highest 20% là 45%, by lowest 10% là 8%, lowest 20% là 11%, GDP per capita là 444 USD.
Nhìn vào đấy thì bác có thể thấy là thực chất số người có thể thực sự huy động một số lượng lớn vốn thực bằng tiền ở Việt Nam không thể nào là lớn được.

()()()()()()()()

Tống Minh Tuấn (Lý1 93-96)

Bài báo bác Thành đưa ra, tuy có một vài thống kê nhỏ nhỏ em không bàn tới, vì để check chúng thì cần rất nhiều thời gian, cũng là bàn luận cho vui, nhưng đại khái em hiểu ý bác Thành thế này:

 Số liệu tăng trưởng VN bị bốc phét lên quá cao so với thực tế: Cái này em công nhận có, nhưng bác đừng nghĩ GDP tăng trưởng 10% đã là quá cao so với VN hiện nay, VN nếu tăng về công nghệ thì có thể tăng cỡ 15 hoặc 20% như dạng các nước NICs trước đây. Theo em với tài nguyên và hiện trạng của VN thì tăng trưởng 8% là quá bình thường, thậm chí còn thấp. Còn bức xúc của bác thì có vẻ như cần một sự nhảy vọt nào đó để bằng bạn bằng bè. Thưa bác là VN đến năm 75 mới xong chiến tranh, chúng ta thực sự chỉ mới bắt đầu biết đến phát triển kinh tế từ năm 86, mà phải thật là đến tận năm 90 mới bắt đầu có khái niệm tăng trưởng từ sự đổi mới. Trong 15 năm qua để có được "sự nhảy vọt" thì ngoài các yếu tố chính như công nghệ, đầu tư nước ngoài cộng với khai thác tối đa tiềm năng tài nguyên trong nước, chúng ta phải cần thời gian để thắng được sức ỳ tồn tại theo kiểu nền kinh tế cũ từ xưa đến nay. Em hiểu bác có mong muốn VN tăng trưởng kiểu "nhảy vọt". Muốn thế chỉ có con đường "công nghệ" thôi bác ạ.. Ở đây có đồng chí nào tìm hiểu nhiều về Kinh tế phát triển thì biết rất rõ là tăng trưởng kinh tế bị ràng buộc bởi hiệu suất vốn và nhân lực giảm dần, muốn có "nhảy vọt" tăng trưởng 2 con số thì chỉ có "công nghệ". Còn nếu ko thì kể cả có tận dụng hết vốn vào lao động thì cũng chỉ tằng tằng đi lên, Mỹ nó cũng mất tới 100 năm tăng trưởng tằng tằng để đạt được như ngày nay..

 Muốn có công nghệ nhảy vọt thì rõ ràng phải thông qua rất nhiều kênh, trong đó kênh FDI vẫn là quan trọng nhất. Tuy nhiên bác Thành không nên lầm lẫn là chỉ có FDI mới là nguồn và đóng vị trí quan trọng nhât trong tăng trưởng VN hiện nay. Em công nhận là nó quan trọng bậc nhất trong tương lai, chứ hiện nay FDI mới chỉ đóng góp rất thấp. Bác tưởng tượng năm 2000 FDI vào VN năm đó sụt giảm và chưa được 1 tỷ USD thì ko thể kết luận là 99% tăng trưởng của VN hiện nay dựa vào FDI được, theo em chỉ là 20% là quá cao ..

 Chính vì thế, mối quan tâm của lớp trẻ hiện nay, có gọi là "giúp cho nước nhà khá khẩm", thì cũng chính là con đường này. Nói đơn giản thì thế nhưng để phục vụ cho đúng cái này thì đi theo nó chúng ta phải làm tốt các kênh như tài chính, quản lý, tăng đầu tư, giáo dục đào tạo.... Chung quy lại để phát triển về chất thì chỉ có cách là tăng năng suất mà để tăng năng suất thì phải đầu tư và phát triển công nghệ. Đã có hàng bao nhiêu nghiên cứu về vấn đề này, nhưng hạn chế của VN trong quản lý và sở hữu đã hạn chế rất nhiều trong việc đổi mới công nghệ. Chỉ khi nào có tăng năng suất, chúng ta mới có được sự phát triển về chất và khi ấy mới có thể nghĩ tới "sự nhảy vọt"...



Xin mời các bạn có hứng thú cùng mối quan tâm tới nền kinh tế VN tham gia thảo luận tại đây: http://www.hn-ams.org/forum/showthread.php?t=27974