Thầy Đỗ Văn Thái hiện là giáo viên chủ nhiệm lớp Văn khóa 02 - 05 của trường HN - Amsterdam. Mười chín năm làm việc tại trường với 34 năm tuổi nghề, thầy đã để lại trong lòng những thế hệ học sinh trường HN-Amsterdam những ấn tượng thực sự sâu sắc về một người thầy hết lòng vì học sinh, hết lòng truyền cho học sinh tình yêu Văn học," học làm người, học để sống đẹp hơn" ( trích dẫn lời của thầy trước lớp 11 Văn).

Dáng nhỏ bé, tóc điểm sương, luôn đi lại tất bật, quan tâm đến từng cô cậu học trò nhỏ, và đặc biệt là giọng giảng Văn cực kì truyền cảm, là những gì học sinh đã học thầy không bao giờ có thể quên. Hơn 50 tuổi, thầy vẫn trẻ trung đọc những vần thơ xuân trước lớp thầy chủ nhiệm:

Mưa rơi vậy đó mưa rơi
Mùa xuân đã đến em ơi ấm lòng
Long lanh sương sớm nắng hồng
Non tơ cỏ mợt, mượt đồng non tơ
Xuân xanh xanh thắm vô bờ
Mang tình yêu tới vô bờ tình yêu

( "Xuân về "- Đăng trên "Văn học và Tuổi trẻ" - số tháng 3 năm 2003)

BBT HAO đã có một bài phỏng vấn nhanh thầy về môn Văn, về học sinh Ams, về những gì một người thầy mong mỏi....

1. Thầy đã dạy ở trường mình bao nhiêu năm rồi ạ? Trong những năm ấy, thầy nhớ nhất khóa học sinh nào?

- Tính từ khi ra trường (1970) đến nay (2004) là 34 năm. Còn ở trường Ams là 19 năm ( từ khi thành lập trường năm 1985). Thực ra thầy cũng mới dạy lớp chuyên Văn được 2 khóa: Trước (1999-2002) và khóa này - các con đang học (2002-2005). Mỗi khóa học đều có những ấn tượng khó quên. Tất nhiên để có được những ấn tượng ấy, thầy-trò phải có nhiều kỉ niệm. Khóa học này với thầy là khóa có nhiều kỉ niệm (mặc dù chưa kết thúc).

2.Thầy có thể nói cho con biết những thuận lợi và khó khăn của học sinh chuyên Văn ?

Học sinh chuyên Văn có nhiều điểm mạnh , song cũng không ít hạn chế. Mạnh ở chỗ thuần tính ( vì dường như toàn là nữ sinh ), dễ gây thiện cảm, sống có tình, rất nhân bản. Cũng vì là học sinh chuyên Văn nên tri thức xã hội phong phú, có thiên hướng nghệ thuật, văn hóa.

Còn hạn chế thì chắc các con cũng biết: bởi chỉ có học sinh nữ nên một số hoạt động - đòi hỏi sự nhanh nhạy, có sức lực - chưa sôi nổi. Thầy cảm thấy nó như mất "cái cân bằng sinh thái" tự nhiên. Đây cũng là hạn chế chung của các lớp chuyên (hoặc chỉ toàn con gái, hoặc chỉ toàn con trai).

3.Thầy mong đợi gì ở một học sinh chuyên Văn?

- Với học sinh nói chung và học sinh chuyên Văn nói riêng, theo thầy phải toàn diện - toàn diện ở học vấn, ở tri thức văn hóa xã hội. Phải thể hiện rõ được cái phẩm chất chuyên Văn ở bản thân.

4.Thầy cho thế nào là sự quan tâm đến học sinh đúng cách?

- Quan tâm đến học sinh không có nghĩa là xét nét em ấy về mọi mặt để răn dạy từng hành động, từng cử chỉ, từng dòng chữ...Thầy quan tâm đến học sinh bằng những hành động nhỏ nhất: nhớ sinh nhật các em, đến thăm các em khi các em ốm, đi cắm trại thầy sẽ đi kiểm tra xem học sinh ăn, ngủ thế nào, quan tâm đến ý thích, ước mơ của từng em... Và học sinh cũng đã hiểu được điều đó và cũng luôn quan tâm đến thầy lắm (Cười!). Và thầy cũng để cho các em tự do phát triển những gì các em cho là đúng đắn và nên làm. Thầy luôn ở bên để là người chỉ đường cho các em, luôn có mặt kịp thời và hiểu các em nhất.

5.Trong 19 năm ở trường mình, thầy có thể có một cái nhìn rất tổng quát về những thế hệ học sinh Ams trước đây, hiện tại và thầy mong mỏi gì ở những khóa học sinh tiếp theo chúng em?

Mỗi thế hệ học sinh có những đặc thù riêng. Bởi sự hình thành những phong cách ở con người, một phần chịu ảnh hưởng rất lớn của xã hội, lịch sử trong các giai đoạn mà con người ấy sống và học tập. Vì thế những học sinh Ams trước đây khác nhiều so với các em bây giờ. Lúc ấy học sinh ít "trò" hơn. Chỉ có học và học. Còn bây giờ, ngoài học, các con có nhiều "trò" quá. Rồi đến các thế hệ sau cũng vậy mà thôi. Ai biết chúng còn có thêm những trò gì mới lạ nữa. Song dù là trước đây, hiện tại hay sau này thì thầy vẫn mong mỏi: đã là học sinh Ams, học sinh chuyên thì phải thể hiện rõ được phẩm chất chuyên.

6. Học sinh ngày nay xu hướng thích giải trí bằng : Game, chat....những trò chơi hiện đại hơn là đọc sách, tiểu thuyết, thơ ca...Thầy có lời khuyên gì cho chúng em không?

- Tất nhiên mỗi thời đại mỗi khác. Và mỗi thế hệ cũng mỗi khác. Họ có những nhu cầu riêng thích ứng với hoàn cảnh. Thời các thầy cô muốn thế cũng không được, vì không có. Song, theo thầy, con người nên phát triển cân đối toàn diện thì vẫn hơn. Không chỉ làm tăng chỉ số IQ mà còn phải bồi đắp tâm hồn cho phong phú.

7. Thầy có thể cho học sinh một số phương pháp học Văn tốt?

-Muốn học Văn tốt trước hết phải thích thú - yêu mến - say mê nó. Môn học nó cũng tựa hồ như sự kết bạn vậy. Nếu anh đã thích tôi thì chẳng lẽ tôi lại lạnh nhạt, thờ ơ với anh sao? Từ bản thân thầy nghiệm ra rằng: Phải có sự đam mê thì mới Giỏi được. Riêng với môn Văn, sự đam mê càng phải lớn. Hơn nữa, một yếu tố rất cần thiết cho sự học Văn - giỏi Văn, đó là tố chất bản thân, làm sự gom góp tích lũy.

8. Trường mình hiện nay có rất nhiều các thầy cô giáo trẻ mới ra trường. Mặc dù các thầy cô đã tốt nghiệp Đại học với những vốn kiến thức rất giàu và mạnh nhưng cũng chưa thể sánh về cả kiến thức, kinh nghiệm và sự thấu hiểu tâm lí học sinh như các thầy cô lâu năm. Trong khi đó, một số thầy cô lại đến tuổi nghỉ hưu rất nhiều. Nhất là tình hình hiện nay của tổ Văn, các thầy cô bị ốm, chuẩn bị về hưu cùng một lúc. Điều đó có nghĩa các thầy cô trẻ phải đảm đương nhiều hơn. Thầy có ý kiến gì không?

- Đó là một khó khăn, cũng là quy luật tất yếu. Vậy nhiệm vụ của nhà trường là phải tự đào tạo, tự bồi dưỡng để có một đội ngũ thầy cô đủ khả năng kế cận. Theo thầy hiện tại việc các thầy cô trẻ phải đảm nhiệm nhiều lớp, nhiều giờ là việc làm "quá tải".

9. Thầy thấy chất lượng của học sinh Ams bây giờ thế nào? Thầy cho nhận xét chung về tình hình học tập nói chung và môn Văn của thầy nói riêng?

Và thầy có thể nói thêm về chuyện trường HN - Amsterdam sắp được công nhận là trường chuyên. Học sinh có cần phải cố gắng hơn? Hay chương trình học sẽ nặng hơn?

Chất lượng-nếu nhìn ở góc độ là những con số về tỉ lệ thi cử (thi tốt nghiệp, thi Đại học, thi học sinh giỏi) thì trường HN-Amsterdam vẫn rất tốt, luôn ở chiều hướng đi lên.

Tuy nhiên, nếu xét ở một bình diện rộng hơn thì một vài năm gần đây, chất lượng học tập (bao gồm cả thái độ, nền nếp đến kết quả xếp loại văn hóa) ở một số bộ phận học sinh - ít thôi- có phần giảm sút. Số lượng học sinh xếp loại văn hóa Trung bình ở cả hai cấp (THCS -THPT) có chiều hướng gia tăng. Nguyên nhân là học sinh chưa có sự đầu tư thỏa đáng; không ít học sinh vào được trường Ams là thấy thỏa mãn rồi từ đó không chịu phấn đấu, rèn luyện. Đương nhiên về phía các thầy cô cũng sẽ phải có những biện pháp thích hợp để chấm dứt hiện tượng kém chất lượng ấy.

Riêng môn Văn thầy cũng thấy hoạt động để phụ trợ cho việc học tập còn ít như ngoại khóa, sáng tác, công việc đọc, giới thiệu sách... chưa thật sự khơi được hết năng lực ở học sinh.

Còn với việc học sinh trường chuyên thì học như thế nào, chương trình nặng hay nhẹ ra sao thì điều này chính các em đã là học sinh của trường chắc sẽ có câu trả lời đúng nhất!

Thầy hiện nay là một cây bút quen thuộc cho tạp chí Văn học tuổi trẻ, báo Dạy và học....để từ đó thầy cho cũng là một phương pháp giúp bản thân trau dồi kiến thức, giúp học sinh của mình tìm ra những địa chỉ để học văn và tìm văn...

Và không phụ công thầy, khóa 1999-2002 đã có anh Trực, anh con trai duy nhất của lớp Văn mang về hai giải Ba văn toàn quốc liên tiếp năm lớp 11, 12, luôn đứng đầu lớp về điểm phẩy trung bình môn cao nhất: trên 9,0 - một điều mà học sinh chuyên Văn Ams hiếm khi có được.

Học sinh 11 Văn khóa 02 - 05 vừa học chăm lại giỏi hầu hết các môn, là một lớp điển hình về nền nếp của trường, đã mang được về cho trường nhiều giải cao của thành phố không chỉ ở môn Văn. Dù học sinh đã vào đại học hay đã đi du học ở nước ngoài, vẫn chỉ mong muốn được về thăm thầy, nghe giọng thầy cười, nghe thầy khuyên bảo và đôi khi chỉ để gọi hai tiếng:" Thầy ơi!"

Ngô Thu Lý
Văn 02-05